HÜCRE,ORGANİZMA VE METABOLİZMA

HÜCRE,ORGANİZMA VE METABOLİZMA

                                     a) Canlıların Ortak Özellikleri

                                                                   - Hücresel Yapı

- Beslenme

- Solunum

- Büyüme Ve Gelişme

- Hareket

- Boşaltım

- Üreme

- Çevresel Uyarılara Tepki Verme

- Organizasyon

Hücrenin Tanımı : Canlının yapısını oluşturan en küçük işlevsel bilimdir.

- Hücresel Yapı : Canlı varlıkların hepsi, ister bir hücreli ister çok hücreli olsun , hücresel bir yapıya sahiptir.

Hücre Tipleri : 

1. PROKARYOT HÜCRE  : Tek hücresi olan canlılara ve  organizmalara denir.
2. EUKARYOT HÜCRE : Birden çok hücresi olan canlılara ve organizmalara denir.

Bunlar başlıca hücrelerdir.

- BESLENME : Bir hücreli canlıların bir kısmı besinlerini dış ortamdan alırken bir kısmı da kendi besinlerini sentezleyebilirler.

 Örnek : Amip besinini yalancı ayak oluşturarak hücre içine alırken diğer bir bir hücreli alg çeşidi olan öglena  ışık yardımıyla besinini kendi sentezlemektedir.

Yalancı ayaklar ile besin alan Amip

Bir Öglena çeşidi

Çok hücreli canlılar ihtiyaç duydukları besinleri çeşitli şekillerde sağlar.

     Canlılar Beslenme şekline göre ikiye ayrılır.

1. Ototrof (Üretici) : Kendi besinini kendisi üreten canlı demektir. Bu olayı kemosentez ya da fotosentez ile yapar üreticiler. ( Bitki, Alg Ve Bakteri ) 
2. Hetotrof (Tüketici) : Kendi besinini dışarıdan hazır alan canlı demektir. ( Hayvanlar, Mantarlar Ve Bazı Bakteriler )

Not : Fotosentez Işık Kemosentez ise Kimyasal anlamına gelmektedir.

- SOLUNUM : Bütün canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için enerjiye ihtiyacı vardır. Bu enerjinin açığa çıkma sürecine solunum denir.

       Solunum besinlerin küçük yapı birimine parçalanması ve bu sırada enerji üretilmesidir.

Solunum iki çeşittir;

1. Oksijenli Solunum ( Aerobik Solunum ) : Oksijenli ortamda besinlerin parçalanması ve enerji üretmesidir daha çok (ATP) üretilmektedir. Bu solunumu bütün ( hayvanlar, bitkiler, mantarlar, ve bazı bakteriler ) yaparlar. 
2. Oksijensiz Solunum ( Anaerobik Solunum ) : Maya mantarının ve bazı bakterilerin yaptığı oksijene gerek duyulmayan solunum çeşididir. Az enerji tüketilir.

Not  : Fotosentez bir çok  tepkimenin gerçekleştiği hücre düzeyinde bir yapım olayıdır.

     Örnek : Kiraz ağacının fotosentezle ürettiği şekeri enerjiye dönüştürerek soluması...

Not2 : Solunum hücre düzeyinde gerçekleşen bir yıkım olayıdır.

    Hücrede meydana gelen yapım ve yıkım tepkimelerinin tümüne Metbolizma denir. 

- BÜYÜME VE GELİŞME : Canlıları cansızlardan ayıran bir diğer özellikte büyümedir. 

Büyüme : Hücre sayısının, hacminin  ve hücre kütlesinin artmasıyla olur.
     Çok hücreli canlılarda ise  Büyüme doku hücrelerinin bölünmesi ve hücre kütlesinin artması sonucunda olur.

Gelişme : Zigottan itibaren ergin birey oluşuncayakadar geçen sürece Gelişme denir.

- HAREKET : Bütün canlılar hareket edebilirler. Bir hücreli canlılarda hareket farklı yapılarla sağlanır. 
      ÖRN : Paremesyum ve Öglenada hareket sil, kamçı vb. yapılar ile sağlanırken amipte sitoplazma içeriğinin yer değiştirmesiyle ( yalancı ayaklar ile )hareket gerçekleştirilir.

Bir hücreli canlı öglena
kamçısı ile hareket eder.

       Çok hücreli canlılarda ise farklı hareket biçimleri gözlenebilir. 

 ÖRN : Hayvanlarda bu hareketleri gerçekleştirmede iş gören bacak, kanat, yüzgeç gibi organlar ve güçlü kaslarla hareket gerçekleşmektedir.

Leopar güçlü bacakları sayesinde çok hızlı koşar.

- BOŞALTIM : Canlılığın yapısal organlarından biride boşaltımdır. Çünkü çok hücreli ya da bir hücreli canlılarda metabolizma sonucu oluşan atıkların vücuttan uzaklaştırılması gerekir. Metabolizmadaki atıkların vücuttan atılması olayına Boşaltım denir. 

Boşaltım Organları Şunlardır;

- Kontraktil Koful ( Tek Hücrelilerde )

- Yapraklar ( Bitkilerde )

Amip fazla suyu Kontraktil
Koful ile dışarı atar.

Çileğin yapraklarının ucunda oluşan su
 damlacıkları ile fazla suyu dışarı atar.

Canlılarda Boşaltım Organları 

1. Akciğer ( Co2 - Karbonhidrat )
2. Böbrek ( Sıvı atıkları süzer )
3. Klın Bağırsak ( Katı atıkları süzer )
4. Deri ( Su, tuz ve mikropları süzer )
5. Karaciğer ( Alkol Vb. toksit maddeleri temizler )

- ÜREME : Canlılar soylarını devam ettirebilmek için ürerler. Üreme ,canlının kendi benzerini meydana getirmesidir.

          iki tip üreme şekli vardır.

        Bunlar;

1. Eşeyli Üreme
2. Eşeysiz Üreme 

        Eşeysiz Üreme  : 

Bitkilerde görülen üreme şekilleri

1. Eşeyli üreme ( Tohum )
2. Eşeysiz üreme ( Spor )
3. Vejetatif üreme ( Dal ,yaprak ,kök ,parça )

         Eşeyli Üreme : 

Hayvanlarda görülen üreme şekilleri

1. Bölünerek
2. Rejenerasyon
3. Sporla
4. Eşeyli üreme 
5. Eşeysiz üreme

- ÇEVRESEL UYARILARA TEPKİ : Canlıya dış ortamdan gelen fiziksel etki, kimyasal maddeler, ortam sıcaklığı, basınç vb. değişkenler çevresel uyarılardır.

        Bir hücreli organizmalar çevrelerinden gelen uyarılara karşı tepki gösterirler.

        Çok hücreli organizmalar ise çevrelerindeki uyarılara karşı tepki gösterirler.

Öglenanın ışığa verdiği tepki ışığın geldiği
yöne doğru hareket etme şeklindedir.

Köpek ses işittiğinde ilk tepki olarak
 kulaklarını dikleştirmesidir.

- ORGANİZASYON : Hücrelerde çeşitli görevleri yapmak üzere özelleşmiş organeller bulunur.

Paramesyumda çeşitli görevleri üstlenen organel ve yapıları.

       Çok hücreli organizmalarda yapı ve görevleribenzer olan hücreler bir araya gelerek dokuları, dokular organları, organlar sistemleri, sistemler de organizmayı oluşturur.

       Bir hücreli  ya da çok hücreli olan tüm organizmalar belirli bir organizasyona sahiptir. Çok hücreli organizmalardaki organizasyon akçaağacının yapısında örneklendirilmiştir.

Organizma : Organizmalar  kendi türüne özgü yaşamsal özelleikler gösterir.

      ÖRN : Akçaağaç farklı sistemlerden oluşan bir organizmadır.

Organ : Yaprak akçaağacın organlarından biridir.

Doku : Hücreler belirli görevleri üstlenmek üzere özleşip farklılaşarak akçaağacın dokularını oluşturur.

Hücre : Akçaağaç çok sayıda hücreden oluşur.Hücrelerde ise farklı görevleri üstlenen organeller bulunur. Canlılığın devamı için bu organeller arasındaki iş birliği sürdürülmelidir.

Organel : Parankima doku hücrelerinde bulunan kloroplast, fotosentezin gerçekleştiği organeldir.Bu organel klorofil moleküllerini yanı sıra birçok mollekülün organize olduğu bir yapıdır.

Mollekül : Klorofil birçok atomdan oluşan bir moleküldür ve bitkinin fotosentezi sürdürebilmesi için güneş ışığını yakalar.